(Αυτό το κεφάλαιο είναι πρόσφατη προσθήκη στην ύλη μας και δεν υπάρχει στο εγχειρίδιο.)
περιεχόμενα
- η αξιολόγηση και ο σκοπός της
- 4 επίπεδα αξιολόγησης
- 3 είδη περιστατικών
- 2 συχνές καταστάσεις ατόμων που καλούμαστε να βοηθήσουμε
- σχεδιάγραμμα / σούμα
η αξιολόγηση και ο σκοπός της
Το πρωτόκολλο MABCDEΨ μας βοηθάει να ιεραρχήσουμε διαφορετικές καταστάσεις στη βάση του πόσο επείγουσες είναι – πόσο άμεσα απειλούν την ζωή του ατόμου, και αποτελεί οδηγό ως προς το με ποιά σειρά να τις αντιμετωπίσουμε. Το πώς διακρίνουμε την κατάσταση ενός ατόμου ώστε να μπορέσουμε να την τοποθετήσουμε στο πλαίσιο του MABCDΕΨ και να την αντιμετωπίσουμε εμπίπτει σε αυτό που λέμε αξιολόγηση.
Σκοπός της αξιολόγησης είναι να μπορέσουμε:
- να δώσουμε την βοήθεια που έχουμε την δυνατότητα να δώσουμε,
- να δούμε αν χρειάζεται συνέχεια παρακολούθησης,
- να αποφασίσουμε αν χρειάζεται μεταφορά σε ιατρείο ή νοσοκομείο, ή αν είναι οκ να αφήσουμε το άτομο στα συντρόφια/φίλα του, ή μόνο του.
Σημείωση : Η αξιολόγηση δεν είναι διάγνωση! Η αξιολόγηση μας επιτρέπει να παρέχουμε πρώτες βοήθειες και δεν είναι μία τελική κρίση για την κατάσταση και την αναγκαία ή μη θεραπεία. Στον δρόμο δεν μπορούμε να κάνουμε διάγνωση.
4 επίπεδα αξιολόγησης
Μπορούμε να σκεφτούμε την αξιολόγηση σε 4 επίπεδα:
1. Πρώτη εικόνα. Η πρώτη εικόνα που παίρνουμε παρατηρώντας το άτομο.
2. Βασική αξιολόγηση. Τέσσερα σημεία (Όψη, Προσανατολισμός, Αναπνοή, Πόνος) για την διερεύνηση συμπτωμάτων και την αξιολόγησή τους με βάση την σοβαρότητα και την μεταβολή τους στον χρόνο. Μπορεί να μας οδηγήσει στο να ζητήσουμε συναίνεση για περαιτέρω εξέταση.
3. Ιστορικό. Κάποιες βασικές ερωτήσεις που μας βοηθούν να λάβουμε υπόψη σημαντικούς παράγοντες για την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση καταστάσεων.
4. Εξέταση. Οπτική ή/και απτική εξέταση, ανάλογα τον τραυματισμό που υποψιαζόμαστε. Ως μέρος των βημάτων αντιμετώπισης ή της παρακολούθησης μετά. Πάντα αφού έχουμε πρώτα ζητήσει συναίνεση. Φοράμε γάντια.
(Αναλυτικά για τα 3 πρώτα επίπεδα βλέπε ξεχωριστά κεφάλαια εντός της ενότητας “αξιολόγηση”. Για την εξέταση βλέπε στα ξεχωριστά κεφάλαια με βάση το είδος τραυματισμού.)
Από την παρατήρηση και τις ερωτήσεις, στην εξέταση
Η σωματική επαφή δεν είναι απαραίτητη για να ξεκινήσουμε να αξιολογούμε την κατάσταση ενός ατόμου. Η πρώτη εικόνα βασίζεται στην παρατήρηση, η βασική αξιολόγηση σε συνδυασμό παρατήρησης και ερωτήσεων και το ιστορικό σε ερωτήσεις. Μπορούμε λοιπόν να παρατηρήσουμε τα ζωτικά σημεία απλώς μιλώντας με το άτομο, χωρίς ειδικό εξοπλισμό και χωρίς να το ακουμπήσουμε για να το εξετάσουμε (που χρειάζεται συναίνεση και συνεργασία).
Παράλληλα, η παρατήρηση του ατόμου και η συνομιλία μαζί του μπορεί να μας οδηγήσει στο να ζητήσουμε την συναίνεση του ατόμου για να το εξετάσουμε, και μπορεί επίσης να είναι βοηθητική διαδικασία και για το ίδιο το άτομο, ηρεμώντας το ή/και εφιστώντας την προσοχή του στο σώμα του ώστε και το ίδιο να καταλάβει καλύτερα την κατάστασή του.
Ειδικά οι ερωτήσεις της βασικής αξιολόγησης μπορεί να βοηθήσουν και το ίδιο το άτομο να καταλάβει πως κάτι δεν πάει καλά, και από εκεί να ζητήσουμε συναίνεση για να το εξετάσουμε.
π.χ.
- «Κοιτάξαμε πριν λίγο κάποια ζωτικά σημεία/ σε ρώτησα [χ,ψ] πράγματα και τώρα είναι λίγο χειρότερα/ δεν θυμάσαι, πάμε λίγο πιο πέρα να σε δούμε καλύτερα;»
ή - το άτομο παίρνει ανάσα και πονάει -> «Μπορείς να με αφήσεις να σε εξετάσω;»
3 είδη περιστατικών
Στον δρόμο υπάρχουν τρία είδη περιστατικών:
- αυτά που είναι απλά και εύκολα
- καταστάσεις που εμπίπτουν σαφώς στο D, στο E και το Ψ, χωρίς να διακινδυνεύουν τα M, ΑBC.
- πχ στραμπουλίσματα (D), μικρές πληγές (E), τσούξιμο από δακρυγόνα (E), ταραχή (Ψ)
- αυτά που είναι σοβαρά και επείγοντα, και υπάρχει άμεση ανάγκη να τα αντιμετωπίσουμε ή/και να μεταφέρουμε σε νοσοκομείο
- καταστάσεις που εμπίπτουν στο M, ABC, ή καταστάσεις που εμπίπτουν στα D, E, αλλά διακινδυνεύουν άμεσα τα ABC.
- πχ μαζική αιμορραγία (Μ), πνιγμός (Α), αναπνευστική ανακοπή (B,C), σπασμένη λεκάνη (D), πολλαπλοί τραυματισμοί με κίνδυνο εσωτερικών αιμορραγιών που μπορούν να οδηγήσουν σε σοκ (C), σπάσιμο που κόβει την κυκλοφορία στο άκρο (C), περιμετρικό έγκαυμα που κόβει την κυκλοφορία στο άκρο (C).
- αυτά που είναι δύσκολο να καταλάβουμε αν είναι σοβαρά ή όχι, ή που μπορεί να μην φαίνονται σοβαρά ακόμα, αλλά δύναται να χειροτερέψουν
- καταστάσεις που σαφώς δεν είναι άμεσα M ABC, αλλά που μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο σοβαρά D, E ή αργότερα να χειροτερέψουν, διακινδυνεύοντας περαιτέρω τραυματισμούς, αδυναμία μετακίνησης, απώλεια αισθήσεων, ή επηρεάζοντας ακόμη και άμεσα τα ABC.
- πχ:
- έντονη αναπνευστική δυσκολία
- ζάλη
- χτύπημα στο κεφάλι ή τον αυχένα
- σπασμένα πλευρά
- σοβαρά κατάγματα
- οποιοδήποτε επίμονο σύμπτωμα το οποίο δεν έχουμε ακόμα αποδώσει σε έναν τρόπο τραυματισμού ή μία προϋπάρχουσα κατάσταση/ νόσηση.
Για τα απλά και εύκολα και τα σοβαρά και επείγοντα, συχνά μια πρώτη εικόνα μπορεί να αρκεί για να ξεκινήσουμε να παρέχουμε πρώτες βοήθειες, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ εμφανή. Εφ’ όσον δυνατό, παρ’ όλα αυτά, ακόμα και τότε είναι καλό να κάνουμε μία πιο πλήρη αξιολόγηση για να μην μας διαφύγει κάτι.
Για καταστάσεις που είναι δύσκολο να καταλάβουμε πόσο σοβαρές είναι ή αν θα χειροτερέψουν, χρησιμοποιούμε ένα σύστημα βασικής αξιολόγησης, και παίρνουμε ιστορικό.
2 συχνές στάσεις ατόμων που καλούμαστε να βοηθήσουμε
1. Φοβάται ενώ δεν είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση
- Εξηγούμε την αξιολόγησή μας για να μπορέσει να χαλαρώσει, πχ:
- «Σου κάναμε κάποιες ερωτήσεις και τα απάντησες μια χαρά. Θα σε έχουμε στο νου μας, μείνε κοντά μας, αλλά δεν πιστεύουμε πως έχεις κάτι σοβαρό.»
- «Από αυτά που μας λες πιστεύουμε ότι μάλλον είσαι αφυδατωμένο/κουρασμένο. Πώς σου φαίνεται αυτό; Θες να πιεις λίγο νερό;»
- «Έχεις φάει δακρυγόνο και σε ζόρισε. Τα τελευταία 5 λεπτά που είμαστε μαζί φαίνεται να είσαι καλύτερα από πριν. Το βλέπεις ότι τώρα βήχεις λιγότερο; Σου φαίνεται κι εσένα πως τώρα μιλάς πιο άνετα;»
2. Λέει «μια χαρά είμαι» και αρνείται την βοήθειά μας, ενώ δεν φαίνεται καλά
- Μπορεί λόγω ματσίλας αλλά πιθανώς και λόγω αδρεναλίνης
- Εξηγούμε γιατί δεν μας φαίνεται πως είναι πολύ καλά.
- Θυμόμαστε το DICC-head (Disoriented, Irritable, Combative, Comatose)
σχεδιάγραμμα / σούμα:
