(Αυτό το κεφάλαιο είναι πρόσφατη προσθήκη στην ύλη μας και δεν υπάρχει στο εγχειρίδιο.)
Χορήγηση Φαρμάκων
Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με το αν ομάδες πρώτων βοηθειών πρέπει να κουβαλάνε και να χορηγούν φάρμακα στο δρόμο. Για να αποφασίσει μία ομάδα την προσέγγισή της πρέπει να λάβει υπόψη (α) τη γνώση των μελών της, (β) το πώς οι φαρμακευτικές ουσίες, ακόμα και αυτές που δεν χρειάζονται συνταγή, μπορούν τόσο να βοηθήσουν όσο και να βλάψουν, και (γ) το νομικό πλαίσιο.
Οι ομάδες πρώτων βοηθειών στον δρόμο συνήθως ακολουθούν μία από τις τρεις παρακάτω προσεγγίσεις:
1. Κανένα φάρμακο
Το να μην κουβαλάμε κανένα φάρμακο φέρει το λιγότερο ρίσκο (ιατρικό και νομικό), αν και άτομα που χρειάζονται βοήθεια μπορεί να ενοχληθούν και να το θεωρήσουν δείγμα έλλειψης προετοιμασίας, ειδικά όσον αφορά τα παυσίπονα. Πρόκειται για δύσκολη απόφαση καθώς και η ανακούφιση του πόνου και η εμπειρία του ατόμου που χρειάζεται βοήθεια μας αφορά, αλλά και δεν θέλουμε να διακινδυνεύσουμε να το βλάψουμε άθελά μας.
2. Χορήγηση Φαρμάκων
Το να κουβαλάμε απλά και συνηθισμένα φάρμακα και να τα χορηγούμε σε άτομα που χρειάζονται βοήθεια, αφού έχουμε κάνει μία αξιολόγηση και έχουμε ρωτήσει κάποιες βασικές ερωτήσεις είναι αποδεκτή πρακτική, αν και η διευκόλυνση της αυτο-χορήγησης είναι μάλλον προτιμητέα.
Υπάρχει νομικό ρίσκο, ειδικά αν δρούμε με την ιδιότητα επαγγελματία υγείας.
3. Διευκόλυνση της Αυτο-χορήγησης
Το να κουβαλάμε απλά και συνηθισμένα φάρμακα και να διευκολύνουμε το άτομο που χρειάζεται βοήθεια να αυτο-χορηγηθεί ένα φάρμακο που έχει ξαναπάρει στο παρελθόν έχει αρκετά μειωμένο ρίσκο από άποψη υγείας, και νομικά.
Αυτή είναι η προσέγγιση που έχουμε επιλέξει ως ομάδα.
Κουβαλάμε στα κιτ μας χάπια παρακεταμόλης, ιβουπροφένης και μία συγκεκριμένη φαρμακομορφή που συνδυάζει βουτυλοβρωμιούχους υοσκίνη (ημισυνθετικό παράγωγο της σκοπολαμίνης) και παρακεταμόλη (buscopan plus). Τα έχουμε με σκοπό την ανακούφιση συνηθισμένων πόνων, όχι για έντονους πόνους που προκλήθηκαν από τραυματισμό στον δρόμο (βλέπε αναλυτικότερα παρακάτω).
Πέρα από τα φάρμακα που έχουμε επιλέξει να κουβαλάμε, μπορεί να καλεστούμε να βοηθήσουμε κάποιο άτομο να χρησιμοποιήσει τα δικά του φάρμακα, είτε χάπια είτε ενέσιμα. Προσπαθούμε να εξοικειωθούμε με τα συνηθέστερα, όπως τους εισπνευστήρες σαλβουταμόλης (για το άσθμα), και τα epipen (αυτοεγχυτές επινεφρίνης, για αλλεργικό σοκ).
Βήματα για την χορήγηση και την διευκόλυνση αυτο-χορήγησης:
Παρ’ότι με την διευκόλυνση αυτο-χορήγησης το άτομο που χρειάζεται βοήθεια αναλαμβάνει την ευθύνη της χρήσης του φαρμάκου, έχουμε κατά νου πως η χρήση αυτή μπορεί να μην είναι ασφαλείς. Γιαυτό στην διευκόλυνση αυτο-χορήγησης λαμβάνουμε υπόψη τους ίδιους βασικούς κανόνες που θα ακολουθούσαμε αν χορηγούσαμε εμείς το φάρμακο.
Σε κάποια από τα παρακάτω βήματα αναφερόμαστε ειδικώς στα παυσίπονα παρακεταμόλης και ιβουπροφαίνης γιατί είναι συνηθισμένα φάρμακα και αυτά έχουμε επιλέξει να έχουμε στα κιτ μας, αλλά οι γενικές οδηγίες αφορούν όλα τα φάρμακα, όταν το άτομο έχει τις αισθήσεις του.
- Δεν βιαζόμαστε να καταλήξουμε σε κάποιο φάρμακο σαν λύση για τα όποια συμπτώματα. Πχ: ένας πόνος στην κοιλιά μπορεί να είναι από τραύμα, από κολικό ή από σκωληκοειδίτιδα. Κάνουμε βασική αξιολόγηση του ατόμου και παίρνουμε ένα σύντομο ιατρικό ιστορικό (βλέπε βήματα 4-8 και παρακάτω).
- Δεν θέλουμε το άτομο να πάρει παυσίπονα όταν πρόκειται να μεταφερθεί άμεσα σε δευτεροβάθμια φροντίδα. Σε περίπτωση σοβαρού τραυματισμού που χρειάζεται μεταφορά σε ιατρείο/νοσοκομείο η (αυτο-)χορήγηση παυσίπονων μπορεί:
- Να καλύψει πόνο που είναι σημαντικός ώστε τα γιατρά να κάνουν διάγνωση.
- Να δημιουργήσει αντίσταση του σώματος στο παυσίπονο και ανάγκη μεγαλύτερης δόσης αργότερα.
- Να έχει αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα που χρειάζεται να πάρει το άτομο.
- Για να πάρει κάποιο φάρμακο, το άτομο που χρειάζεται βοήθεια πρέπει να έχει επίπεδο προσανατολισμού Ξυ+Πx4, και να είναι νηφάλιο.
βήματα που αντιστοιχούν στο μνημονικό ΠΑΦΤ για το ιατρικό ιστορικό:
- Π Ρωτάμε αν το άτομο έχει κάποιο προηγούμενο τραυματισμό, ή χρόνια πάθηση
- Α Ρωτάμε αν το άτομο έχει κάποια αλλεργία
- Φ Ρωτάμε αν το άτομο παίρνει συγκεκριμένα φάρμακα ή αγωγή
- Τ Ρωτάμε αν το άτομο έχει πάρει κάποιο άλλο φάρμακο σήμερα, αν έχει πιει αλκοόλ ή έχει κάνει χρήση άλλων ουσιών. Ρωτάμε πότε το άτομο έφαγε/ ήπιε (φαγητό/νερό) τελευταία φορά, τί και πόσο έχει φάει/πιει σήμερα.
- Για τα παυσίπονα: Συχνά ο πονοκέφαλος ή άλλα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται ή να γίνονται χειρότερα λόγω αφυδάτωσης, κούρασης ή συνοδεύουν την αδυναμία μίας δύσκολης μέρας χωρίς φαγητό. Κρίνουμε αν θα δώσουμε φαγητό/νερό και θα προτείνουμε στο άτομο να δει αν θα νιώσει καλύτερα έτσι, πριν πάρει παυσίπονα ή άλλα φάρμακα.
Για τα βήματα 6-7: Αν δεν γνωρίζουμε τις συγκεκριμένες αλληλεπιδράσεις και αντενδείξεις, προτείνουμε την ασφαλέστερη επιλογή: να μην γίνει συνδυασμός χρήσεων.
- Προτιμάμε το άτομο να είναι εξοικειωμένο με το συγκεκριμένο φάρμακο. Η πιθανότητα παρενεργειών ή αλλεργικής αντίδρασης είναι μικρότερη αν το άτομο παίρνει συχνά ή έχει πάρει το ίδιο φάρμακο στο παρελθόν.
- Ρωτάμε: «Τί παίρνεις συνήθως όταν πονάς έτσι;» (για τα παυσίπονα) ή «Τί παίρνεις συνήθως για αυτό» (πιο γενικά), και «Έχεις ξαναπάρει το [x];»
- Εάν το έχει ξαναπάρει, αλλά μία φορά πριν πολύ καιρό, αυτό δεν σηματοδοτεί την ίδια εξοικείωση (και τον ίδιο μειωμένο κίνδυνο αλλεργιών ή απρόσμενων παρενεργειών) από το να το παίρνει συχνά ή να το έχει πάρει πρόσφατα.
- Λαμβάνουμε υπόψη τις πιθανές αντενδείξεις, αν τις γνωρίζουμε.
- Για παρακεταμόλη (depon, panadol):
- Ρωτάμε: «Έχεις προβλήματα στα νεφρά;»
- Η χρήση αλκοόλ αυξάνει την επιβάρυνση του συκωτιού και των νεφρών και αυξάνει τον κίνδυνο παρενεργειών της παρακεταμόλης
- Για παυσίπονα με βάση την ιβουπροφαίνη (όπως algofren, nurofen):
- Ρωτάμε: «Έχεις προβλήματα σε στομάχι-έντερο ή καρδιά;»
- Ρωτάμε «Παίρνεις φάρμακα για στομάχι-έντερο ή καρδιά;»
- Για παυσίπονα βουτυλοσκοπαλαμίνης-παρακεταμόλης (buscopan plus):
- Ρωτάμε: «Έχεις γλαύκωμα;»
- Για παρακεταμόλη (depon, panadol):
- Δηλώνουμε το επίπεδο γνώσης μας και προσπαθούμε να μην επηρεάσουμε την απόφαση του ατόμου
- π.χ. “Κουβαλάω [x φάρμακο]. Αν ξέρεις πώς να το χρησιμοποιείς και έχεις ξαναπάρει, σκέψου αν θες να το πάρεις και τώρα. Έχε υπόψη ότι δεν είμαι γιατρός και δεν μπορώ να σου πω αν είναι ή δεν είναι ασφαλές να το κάνεις.
- Σημειώνουμε την ώρα και την ποσότητα της ουσίας που πήρε το άτομο. Την ενημερώνουμε στο ίδιο, στα άτομα που το συνοδεύουν και σε όποιο άτομο/α, διασώστ, νοσηλευτό ή γιατρό παραδώσουμε την φροντίδα.
Σημείωση: Οι παραπάνω οδηγίες δεν ακολουθούνται όταν καλούμαστε να βοηθήσουμε ένα άτομο που έχει χάσει τις αισθήσεις του και χορηγούμε ναλοξόνη, επινεφρίνη (αδρεναλίνη) ή ινσουλίνη. Προσπαθούμε να καταλάβουμε τί έχει συμβεί και ρωτάμε τρίτα άτομα για να συλλέξουμε όσο το δυνατόν καλύτερα τις παραπάνω πληροφορίες, πριν την χορήγηση της όποιας ουσίας.
Πινακάκια που μπορούν να μπουν στο κιτ (σε μορφή pdf για εκτύπωση) εδώ.